O IMPORTANTE É O VOTO. SOLO.

                     

 Era epoca de sementeira. O matrimonio estaba sembrando centeo nas leiras de Mouro Morto . Pareceu de sútaque aquel home, montado nun cabalo, preguntando se o camiño que levaba chegaba a Hermisende.
 O noso matrimonio non falaba nin pizca de castelán, e o cabaleiro solo sabia falar aquelo.  Solo falaban, os labregos, o idioma da bisbarra que era unha mezcla de Galego, Xabrés e o antergo Llionés. En definitiva, como  mais tarde me dixo un experto na cousa esa dos idiomas, un filólogo deses que nos dicen de donde proceden os idiomas, como estan na actualidade os mesmos despous de moitos anos e como contar os seus altibaixos.Aquelo era un latín pouco evolu-cionado.
 O cabaleiro, que solo viña a bisbarra a pedir o voto dos veciños, pous habia eleccións, solo queria saber se no camiño errera. A comarca era de montes salvaxes, con riscos feros e un río, que cando se enchia non deixaba nada detrás del. Como por alí decian, cando o río ia de monte a monte, era mellor non acercarse.
 A muller acercouse o cabaleiro e o cabalo alporizouse, levantandose das patas de adiante, e o cabaleiro asustouse hasta case caer. Areglouselle o asunto con solo deixando caer o “chapeau”
 Entonces a muller quixo coller o sombreiro para darlle-lo, cousa que fixo, que, o acercarse o cabalo  volveu a encabritarse, e o pedidor de votos case cae o santo “suelo”. O labrego urxiu á muller decindolle que le dera o chapeu o señor.
 O individuo aquel, que, era a primeira vez que pola bisbarra se acercaba, pensou se estaba nun país diferente, solo porque aqueles dous ciudadanos le falaban nun idioma que non entendia, colleu medo. Sacou da cinta unha pistola, dixo aquello de “va de retro satanás”, e escomenzou a facer virar  o cabalo para iniciar o camiño devolta hacia Lubián, lugar no que arrendera o cabalo por un dia. Foi con tan ma sorte, que habia un rego de auga, o cabalo saltou, e a pistola do interfecto caeulle. O home coa mellor das intencións acercouse a axudarle,collendo a arma para entregarla, pero o politico co medo que xa arrastraba, espoleu o cabalo e perdeuse cara a Castrelos. Aquela foi a primeira arma de fogo, que estivo en Val dos Marcos, e serviu para vendela a un tratante que ninguén sabia de onde era. Uns decian que galego, outros que portugués e outros que xabrés. Eu penso que era o Holandés Errante.
 Arredor de cen anos mais tarde, a cousa non variou apenas. Pola Xeabra, os politicos de corbata e subencións bancarias e das outras, seguen a pedir o voto, e dicindo que van colocar camaras fotográficas para que non haxa incendios na comarca. O asunto aquel que noutra bandada de promesas, na que decian que ian por magotes de cabras para limpar os montes, xa pasou a historia, no era cousa de facer sempre as mesmas promesas. Os nosos amigos labregos, tiñan e tein unha vantaxe sobre os de fora, inda que non falan mais que o seu idioma, entenden todos os demais das distintas administracións.

PASOU NA ALTA XEABRA

 

Dia un Xullo de mil novecentos cincuenta e sete. Habia que ir a Hermisende con tempo bastante para subir ó camión do Maragato.

Unha vez que a caixa do camión estaba abarrotada de xente dos pobos do axuntamento, o Maragato arrancou o motor do camión e iniciou o percorrido da pista, aquela pista chea de croios, e que levaba a Lubián.

Alí ibamos, entre toda a xente, un meu amigo mais eu, agarrados a donde podiamos, e aguantando o traqueteo daquel vehiculo. Un camión daqueles de morro largo e seguramente con tantos anos que xa non deberia andar e menos cargado de xente. probablemente o bon do Toño non se puido negar.

As ordes viñan do goberno civil, e sé se negaba, seguro que teria problemas. Daquela habia cuartel da guardia civil en todalas aldeas, e o mellor tiñan instrucións de garrote e tente tieso.

“A todos cuantos habitan en las Comarcas, como un solo hombre y al frente de sus Alcaldes, Párrocos y Jerarquías, han de estar en las Estaciones desde las 3:30 de la tarde para saludar al Caudillo. Orensanos todos de la Ciudad y del Campo: El Generalísimo viene a Orense en revista a la provincia. Que nadie falte a la hora de su triunfo ¡Viva Franco! ¡Arriba España! “,

Este era o comunicado da máxima autoridade de Ourense, e na de Zamora supoño que seria igual, desgraciadamente non a atopei. Esta que transcribo é literal e está na rede.

Xa sabedes o motivo daquela viaxe.

Meu amigo e mais eu tíñamos na cabeza outrso menesteres. Ir a Lubián nun camión, non era moco de pavo para nos.

Rondabamos os quince anos, iban raparigas de toda a comarca, haberia posibilidades de ligue ou polo menos de chiscarle o ollo a algunha.

Polo camiño decidimos que o noso pelo non nos gustaba. Caíanos enriba da cara, e iso non era cousa de mozos con ganas de ligar. ¡O pelo debria ir hacia atrás!, como o dos mozos que xa fixeran a “mili”.

O camión deixounos na Ponte Mazaira, lugar desde o que subimos camiñando.

Xa en Lubián, meu amigo e mais eu, entremos no comercio do Sotillo. Preguntemos se habia “fijador” para o pelo, e ante a resposta afirmativa mercamos u tarro, de aproximadamente uns cento cincuenta gramos do tal mexunxe.

Subindo hacia a estación do ferrocarril polo carreirón que atallaba e evitaba os rousos da carretera, habia que pasar no rigueiro que non me lembro como se chama.

Alí armados de peines de bolso, e co fixador a man fumos untando o pelo e peiteando-o hacia trás como mandaban os cánones do bon mozo.

O pelo era rebelde e sempre buscaba a sua tendencia natural, polo que o tarro da gomina, tamén chamada así, quedou todo enriba das nosas calugas. Todo aplastadiño hacia atrás, e brilante, que o sol reflectíase nel.

O problema apareceu pola tarde, unha vez que aquelo secou. Empezou o pelo a escamarse, levantarse unhas sobre as outras,as escamas, tal cual guerlas de trutas tratando de respirar fora da auga.

Lavando o pelo tampouco se arreglou o problema.

As rapazas, cachondeeronse de nos, que cual raposos co rabo entre as patas, tratemos de facernos invisibles. Cousa que conseguimos, volvendo ás nosas casas camiñando, e evitando a chamada carretera. ¡Sempre por carreiróns.!

As veces o avergonzarse, é o que trae.¡A camiñar cual burrros!

Creo que aquel señor que viña nas moedas de entonces coa súa fotografía,cun letreiro que decia: caudillo de España, pola gracia de Dios, nin se enterou da nosa traxedia. Tamén dixeron que na estación non parara nin un segundiño o tren

¡Dios as veces, ten....cada..gracia!

COUSAS DE CORUXAS, CORVOS E BRUXAS (II)

 .....continuacón...
 Foi gracias a agacharme a mirar as piaxes do xabarín, por si habia mais, ou algún raion desperdigado por ali, cuando puxen a atención nun pequeno arbusto que estaba debaixo das urces albariñas.
 Ó velo, e ver as baias que producia, de un color negro-azulado, cuando eu estaba habituado a velas de color negro-morado e mais pequenas que aquelas, deime conta de que debia de ser una arandeira. Para esplicar un pouco a miña confusión direi que as de color negro-morado, mais pequenas que as negro-azuladas que habia alí, xa as comera, e polo tanto vira, no  Rigueiro de Lagoas e un gran arandaleiro na parte norte do Pozo da Moura, xusto o lado do Castro das Muradellas.
 O atoparme con estes arandos, enpecei a fixarme no resto das herbas e arbores que me ia atopando, e direivos aiquí o que atopei no eido da flora das serras de Lubian Chaos Barxacoba e Porto. Noutro momento falaremos do resto da que hai por a Xeabra.
 Encotrei as seguintes herbvas e arbustos: Os estourotes ou dixitalis, a xanzá ou genciana, o afeto macho, o come merendas, a carpaza xabresa, a xesta negral, carqueixas que arraigan nas fragas, o piorno, o tomillo xabrés que nalgures tamén chaman santolina zamorana, valeriana, xesta de flor azul, chamada tamén genista lusitanica, berros nos cristalinos nacentes de auga, o mentrasto ou menta silvestre e de auga, e unha enorme gama de moras de silva. E un feixe mais de herbas que deixei de tomar nota por descoñece- mento e tamén por un pouco de galvana.
 Nesta parte das serras, xa empezan a escasear, a medida que se sube, or carballos. En realidade o que hai a media altura son carrascos que solo chegan o tamaño de rebolos.Hay bstantes acibros, que nun momento determinado case se dan por estinguidos, vi un teixo de escasa altura, bedulos bastantes, algunha faia que outra, nas bordas dos regueiros hai bastantes abelairas, guindeiras e zreixais silvestres ou marouviños, algún tilo  e alisos. Dos que xa era imposible atopar algún eran os negrillos ou olmos.
 Estaba xa decidido a tomar nota de todo cuanto bichexo atopera, mais fíxoseme moi tarde. Xa non tiña tempo de baixar a Chaos con luz diurna, polo que decidí buscar un lugar onde pernoctar despous de chamar polo móvil a familia decindo que me quedaba na serra.
 Nunha ocasión que estivera nunha das malladas de Lubían, vira unha choza, que aunque sin teito, podia arreglalo pondole enriba un colmo de xestas. Non seria un mal sitio para dormir unha noite. Co coitelo de monte que levaba, dediqueime a cortar xestas e piornos co fín xa descrito, e facer un camalecho medianamente decente onde deitar os doloridos ósos.
 Mentras cortaba o colmado, deixei un pequeno lume dentro da choza, co fin de que quentera un pouco o habitat, e tamén para  churruscar unhas liscas de xamón serrano mercado na aldea de Montesinho, no parque do mesmo nome, en Portugal.
 Unha vez acabado o traballo, metinme dentro do chozo a comer algo, pous levaba bastantes horas sen comer e xa lambreaba algo.
 Probei o viño da bota, que estaba moi bon e fresco e cando me dispuña a comer o xamón xa quentiño, entrou dentro da chabola unha fermosa muller que tiña na faciana como unha mirada de incredulidade, seguramente por verme alí a aquelas horas, cousa que tamén me pasaba a min con ela.
 Díxome que vira o fume que saia da chavola e que a curiosidade a levara a entrar. Según dixo, naquel paraxe non via xente desde facia moitos anos. Eu, un pouco asombrado polo que decia e deducindo que ela era unha habitual de por alí, pregunteille de onde era, se era de Barxacoba ou de Porto, pous eran as dúas aldeas mais proximas. Ela díxome que non. Que ela era da serra, pertencia a unha comunidade de mulleres que adoitaban buscar, naquela época, as herbas que habia naqueles rius, lombeiros  turbeiras e morrenas da glaciación que inda quedaban pola bisbarra.
 Eu non daba crédito a aquelo,  cuando ela, o darse conta, díxome que en realidade, ela era unha  Meiga que buscaba as herbas para facer meciñas, que despous puña a disposición dos habitantes das comarcas cercanas.
 Díxome que se queria, podia asistir, á noite seguinte a unha conferencia de Meigas que haberia na serra.
 Entonces eu pregunteille, se a bandada de coruxas que vira pola mañá, tiña algo que ver coa xuntanza. Ela dixo que non. Que unha cousa eran as Meigas e outra as bruxas que adoitaban a xuntarse todalas noites do estiu no Caneiro da Bruxas. Elas tiñan outro lugar de reunión. Se queria asistir, que estaba invitado, e que seria ela mesma a que viria a buscarme, en calquer lugar da serra, no estivera .
 Dixenle que me encantaria, asistir, e quedou en que o dia seguinte me levaria o punto de xuntanza. Inviteina a comer algo, e agradeceumo, mais non quixo comer nada.
 Atrevinme a preguntar se as xuntanzas eran coñecidas por alguén, e dixo que non. Solo por elas e por algún invitado algunha vez.
 Dixo que no mundo das lendas e da literatura as súas xuntanzas eran coñecidas como Aquelarres. Mais que non tiñan nada que ver co que nelas se decía. Era unha das cousas que facía que me invitera, aunque seguro que o que eu dixera non seria crido por ninguén.  Despediuse de min e saiu da choza, cando me dei erguido para acompañala fora, xa non a albisquei por ningures. Foi como sé se volatilizase.
 Naquela noite, dormín como un anxo, soñei con bruxas, coruxas, e sapos. Na mañá cando saí do chabolo, no sabía se a visita de Meiga fora certa ou non.

 … continuará….

COUSAS DE CORUXAS, CORVOS, E BRUXAS (I)

 Estábamos a mediados do mes de Sanxoan, nos inícios do estío, Eran días e tempos nos que as andainas polos montes, serras e curotes eran moi apetecibles e instrutivos, pois ademais de entreterse nunha contemplación dos paxaros, os anfibios e lepóridos igual que os cérvidos e demais fauna que adoita andar polas serras,  tamén  nestas datas se pode contemplar, e nalgún caso estudar, son as árbores, matogueiras de arbustos e eses vexetais pequeniños que serven de unha ou de outra maneira de alimento a todos os seres do Reino animal. Ë dicir as herbas, esas diminutas cousas que conforman o Reino Vexetal, que son o intermedio entre o Reino mineral e o Reino vexetal.
 Non é cousa de amentar aiquí o Reino Espiritual e o Reíno da Enerxía, pois podería este pobre relatador incorrer en desgracia se se le ocorrera dicir que os dous son a mesma cousa. ¡Válame deus, xa se me escapou!.
 Subira eu as estribación da Serra Segundeira, Desde o concello de Hermisende a facer unhas fotografías do nacente do riu Tuela. Hasta Lubián subi en coche, que quedou aparcado e encomendado a Nosa Señora das Neves, o lado da capela que hai na súa honra nos paraxes da Tuiza. (Teño entendido que esta virxe, amosouse a uns pastores ou vaqueiros, as crónicas non están certas, no medio do verán en medio de unha grande nevada. Cousas veredes e escoitaredes).
 A intención inicial era subir pola beira do Tuela arriba, hasta chegar o seu nacente. Levaba un mapa argallado polo meu cuñado Xusto, que coñece mellor aqueles pagos do que eu, deume instrucións valiosas que como se verá, foron de de unha inestimable axuda.
 Según o mapa que me proporcionou Xusto Lubián Lubián (por algo se fía un da xente que leva ese segundo nome, cando se trata de percorrer as paraxes desa mesma toponimia), despois de cruzar o couto de Chaos chamado As Maseiras, unha vez que alcanzara a paraxe chamada O Caneiro das Bruxas, teríao mais difícil para subir, cousa que debería facer con mais tento, indo de vagar, hasta chegar a ladeira da marxe esquerda do Tuela, onde me dixo que se atopaba a Pala dos Albardeiros.
 Tanto o Caneiro das Bruxas como a Pala dos Albardeiros, en realidade eran os lugares que eu quería esculcar,  para evitar no resto da familia o que a algúns les parecía unha aventura perigosa, dada a lenda escudeime en que queria facer unhas fotos. Tiña que evitar as Bruxas, e a Pala onde según dimes e diretes dentro atoparan ósos humans, que non dicían nada bo a favor da covacha.
 Ía preparado para aguantar na serra bastante tempo. Levaba provisión de víveres dabondo case para unha semana, unha boa bota de Viño con mezcla de Albariño e un reserva de Toro. (Non sabedes vos que viño sai de ese “coupage”. Mellor non lo digais a ninguén pous poden acabarnos coas existencias.), unhas latas de conserva xunto con chourizos feitos pola zona de “Los Valles”nun lugar que agora non recordo  o seu nome, pan, un termo de café e froitas.
 Cando estaba por enriba da serra de Chaos, onde os veciños deste lugar recollen augas para regar os seus eidos, e supoño, solo supoño, que para o seu abastecemento diario, xusto nunha matogueira de bedugos ou bedulos que de tódolos xeitos os escoitei nomear, cando estaba descansando, digo,  e tomando algo para repor as forzas, pasou por enriba de min unha bandada que endexamais vira. Era unha bandada de unas duascentas ou trescentas coruxas, todas brancas guiadas por un bufo grande.
 Baixaron voando sobre o Tuela hasta que as pedí de vista. Estaba eu pensado no insólito da cousa, pois endexamais vira tanta coruxa xunta, nin sabia da súa querenza de animais gregarios. Xa solo por aquelo merecía a pena ter subido hasta alí. De repente collín un bon cabreo comigo mesmo, pous no fora quen de coller a cámara e tentar inmortalizar aquelo nunha instantánea. Dicía miña avoa, con moita razón que “o galego, acorda ben, pero acorda tarde”. Esta cantinela ía sempre dedicada a min.
 Acabei o refrixerio e dispúxenme a iniciar a subida, cando por enriba de min, espantáronse tres enormes corvos, que tamén baixaban voando por enriba do riu, e sorprendinnos o erguerme, pous fixeron un pequeno xiro esquivándome, volvendo mais abaixo a súa liña de voo.
 Levaban a mesma dirección que as coruxas, inda que a súa altura de voo era bastante mais alta.
 Crucei o Tuela para a outra banda, saltando nuns penedos que nalgúns lugares escondían as augas do riu, e tamén algunhas boas trutas. O saltar a unha matagueira de unhas grandes xestas, mais ben parecían piornos, casi caio enriba de un porco montés enorme. Tiña unha navallas de mais de dez centímetros por enriba do fuciño, e miroume cuns ollos sanguinolentos que non presaxiaban nada bo. Cando botei man do coitelo de monte que levaba o porco xa desaparecera polo cavorco abaixo.

 …….cocntinuará….

¡QUE A TERRA TE SEA BREVE!, LOLA.

 A sangría na Sanabria Alta, non para. As mortes, hoxe, na Xeabra xa non deixan na indiferncia, pous cando morre unha persoa, en termos estadísticos podemos falar de un quince, vinte ou trinta por cento que representa esa morte.

 Que sirva este “introito” como unha reflexión do que está a pasar, inda que o que me move a escribir é unha das últimas noticias luctuosas que a min me afectan moi directamente.

 Este último día tres de Marzo, deixounos Lola Lubián viuda de Felipe Lubián e mai de uns meus amigos, entre eles un meu cuñado.

 Tanto Lola como o seu marido Felipe, eran ese tipo de personas que a un caenle ben desde o primeiro momento que se coñecen. Polo menos eso foi o que me pasou a min cando os coñecín xa vai perto de trinta anos.

 Felipe contoume unha manchea de histórias da sua andaina pola vida e serras de Lubián, e nas noites de muiñadas no seu muiño na beira do Tuela. Pola súa boca coñecín cousas de Lubian, das trutas do Tuela e dos lobos nas anoitecidas, igual que os que caian no cortello. Sempre con un humor estupendo á hora de contalos, e cunha chisca de esaxeración que inda os facia mais enxebres e con mais “suspense”.

 Lola, sempre a vin menos comunicativa, mais sé se terciaba contaba parte das súas andainas coas cabras e cos traballos rutinários cotiáns.

 Endexamais les escoitei, a ningún dos dous, facer comentários negativos sobre ningún veciño. Cousa non escesivamente corrente nas aldeas.

 Foron unha parella traballadora, e moi empecinada na formación dos seus fillos. Os recursos económicos non les sobraban, igual que á maioria  dos xabreses, mais eles con esforzo e teimudos en que os fillos debian ter un porvir mellor que o deles, conseguiron darle unha formación a todos, cousa bastante inusual daquela pola zona.

 Coido que eran xente que a calquera le gustaría ter como proxenitores, con todos os seus defeutos e virtudes. Creo que deron mais do que podian e nunca pediron nada.

 Como le decía o seu fillo Felipe a seu pai cando tivo que ir o hospital de Zamora,  agora eu aplicolle-lo ós dous : "Xa cumplisteis co protocolo".

 Desde fai uns días Lubián é menos Lubián, igual que o resto das aldeas da Alta Sanabria, inda que sexa hoxendía o pobo con mais habitantes da comarca.

 O envellecemento da Alta Xeabra é evidente. Esperemos que solo sexa un “espejismo”.

 Desde aiquí mandole unha forte aperta a todolos fillos de Felipe e Lola, e a eles, se eu fose mais crente, diriales  “que gocen da eternidade, no ceo”.

A VIDA É ASÍ.

 Era un val precioso cheo de frondosos Negrillos, castañeiros, afreixos, que rodeaban verdes prados, e asombraban a ribeira dun caudoloso riu de augas limpas e rideiras cando habia aumento progresivo de desxeo das nevadas, e os paxaros escomenzaban a facer os seus niños.

 Naquel fermoso val foi onde me eu criei xunto cunha rapaza lanzal e lizgaira filla dun matrimonio do mais pobre que se poida imaxinar.

 A miña amiga da infancia, tiña oito irmans, ela era a mais nova de todos.

 Recordo cando, na época das zreixas, engataba conmigo hasta o vico mesmo das cerdeiras, igual que na época dos estorninos axudaba a captura das crias destes.

 Era todo alegria, sempre rindo, ainda que moitas veces andaba descalza, e nos invernos pasaba frio pola falta de roupa axeitada para quitalo mesmo.

 Na casa de meus pais, habia un pouco mais de holgura. Tiñamos roupa, e fame non pasabamos, meu pai era mestre, e ainda que non habia moito, chegaba para as necesidades mais perentórias.

 Non así na casa dela, que aparte de ser moitos, o pai, unha velísima persoa, tiña un defeuto. Era canteiro, e cando cobraba, os sábados, nunca chegaba a casa co xorne completo, eso sí, a andorga levaba chea de viño.

 Queriale a filla con loucura, e cando se daba conta da situación da familia e da situación del cando bebia, despos de acariñala, e quedarse dormido, cando espertaba, escondiase para que nadie o vira chorar.

 A nai da miña amiga, por mor da escaseza, e polos traballos e frio, estaba mal de saúde.

 Manderonme fora da aldea, decian que a formarme como home. Estiven fora seis anos, so con contadas estadías na aldea, polas datas do nadal e pouco mais.

 Viamonos, marchabamos a beira do riu, e practicamente non falabamos nada. Eu atopaba-a cada vez mais tristenta, hasta que unha vez me dixo que a sua nai estaba maliña. Conteilo a miña nai, e esta deume algunhas cousas de comer e algo de roupa para que la entreguera. Cando  fun a levala, díxome, que miña nai era moi boa, pous desde que a súa nai se puxera enferma, sempre le daba algo.

 Volvin marchar a continuar coa miña formación. Pasado un pouco tempo entereime que a nai da miña amiga morrera

 A miña amiga, segundo me conteron, tivo que facerse cargo da casa, co seu pai e os seus irmans, e cada vez estaba mais esmorecida e triste.

 Escomenzou unha guerra, entre irmans, a min leveronme a forza, ferironme case o final e estiven casi un ano nun hospital.

 Cando volvin a aldea fun vela. Estaba xa co pelo branco, tiña aqules fermosos ollos no fondo das cuncas, mais coma sempre rideiros igual que os seus beizos.

 Camiñemos hasta o riu collidos da man sen decir ren. Voltemos para a aldea, pois facia friu, e ainda que le prestei a miña chaqueta, ela tiña frio. Tosia moito, e as veces parecia que o aire non le chegaba ben os pulmons.
 A beira do rio non tiña cambios, so que as árbres, daquela xa non tiñan follas, íamos camiño do inverno.

 Na mañánciña seguinte, veu un veciño, na miña casa xa non vivia nadie, e díxome que a miña amiga morrera na noite.

 Non quixe ir vela, nin quedar na aldea. A dor era tanta que marcheime sen rumbo ningún.

 Amañecin un día na Arxentina, lugar onde decian que todo se areglaba, e que a xente dalí era moi acolledora. Todo certo, acolleronme ben, traballei, fixen amigos. Todo se me deu menos o sorriso da miña amiga, que endexamais puiden olvidala.

 Hoxe aquí estou a carón dunha lápida sinxela solo cunhas letras debaixo de unha cruz. Son as iniciais do seu nome.

 O pai morrera, e os Irmans, marcheran todos fora da comarca, falábase que o mais vello estivera fuxido polos montes e que morrera pola Cabrera Baixa, nun enfrontamento coa guardia civil.

 Eu so esperaba que vida non se ensañera moito conmigo. Xa ia sendo hora de deixar sitio os mais novos.

OJO CON LAS VISIONES

 Por fin había llegado el día de la semana mas ansiado por todos. Tenían por delante dos días de asueto, el Sábado y el Domingo, que eran de agradecer después de una semana de trabajo duro.

 Descansar una hora más en la cama, tomarse todo con tranquilidad, revisando y cuidando los frutos de la huerta, que ya empezaban a brotar, en definitiva, holgar algo y ayudar con la cosecha, pues en Sanabria ya se sabe, nunca pagan demasiado, y hay que ser previsores para los inviernos, que temprano o tarde, se vuelven crudos, con las nieves y heladas, y la despensa debe estar en condiciones para no pasarlas negras.

 Toribio iba pensando en todo esto, y en que era ya el último viaje para dejar personal de la obra por los distinto lugares.

 Ahora la gente iba bulliciosa, en aquel mini autobús para treinta pasajeros, que desde Puebla iba dejando por el camino hasta Lubián, que era el último. Luego regreso a Puebla, dejar el autobús y marchar a cenar a Santa Coloma, lugar en el que vivía con su familia.

 Dejó el último delante del la pensión de Agustín. Dio la vuelta, y delante del cuartel de la guardia civil, en la curva, le hicieron señal de parar. Había once personas que querían hacer el recorrido inverso.

 Inició el recorrido y al cruzar por Hedroso pidieron que parase, dos de los viajeros se quedaban allí, lo mismo que a la altura de Aciberos donde se bajaron otros dos.

 Aparte de la voces que le daban para parar, no les escuchó nada mas. Iban ensimismados, probablemente pensando en lo que haría el fin de semana. Habiá una figura, al final de todo el autobús, que por el espejo retrovisor parecía una mujer. Toda vestida de negro, con un pañuelo o capucha sobre la cabeza. Cuando se dio cuenta de su existencia, sufrió un escalofrío.

 Al pasar por Padornelo, se bajaron dos más y en las ventas de debajo de las revueltas del Suspiro, allí pidió bajarse el penúltimo.

 ¿Qué, usted va hasta Puebla?- le dijo a la mujer.

 ¡No, me bajo en el  Carranchán!- contesto ella.

  El desasosiego le inundó. Creyó entrever una faz conocida de tiempo atrás, aquella vez que había estado al borde de la muerto en un accidente en las Costas de Garraf. Se había salvado de milagro y aquella misma figura, o por lo menos así lo creía, le había guiñado un ojo, y le había dicho: ¡Te espero en el próximo!

 Se concentró en la conducción, tratando de alejar de sí aquellos pensamientos. La cartera era infernal con curvas y contra curvas. Aquellas personas que estaba dejando por la comarca eran trabajadores, de la primera variante que se hacia.

 Cuando llegaron a las proximidades del puente del Carranchan, miró por el retrovisor, esperando que le diese la orden de parada. Detrás no había nadie. La mujer se había esfumado.

 No podía ser, no hacia medio minuto que había hablado con ella. Se volvió hacia el interior del autobús, buscándola con la mirada, no había nada, pero en el descuido, sin darse cuenta casi estaba ya en el puente. La entrada era casi en ángulo recto. Iba demasiado de prisa, pensó. Pisó el freno, el autobú derrapó y se precipitó del puente abajo.

 Al día siguiente cuando rescataron el autobús, estaba dentro el conductor, Toribio, muerto y al lado había como un hábito negro, como los de los Capuchinos.

NACIMENTO DO TUELA

 O riu Tuela. Nace este caudaloso riu na serra de Lubían a cabalo entre os términos de Lubián, Chaos e Hedroso. Nesta primeira foto, detrás dese altonazo de primeira fila, nace o riu. Sain dous brazos un a direita da foto a outro a esquerda. O da direita é o que baixa por Hedroso e o da esquerda o que transcurre por entre media de Lubián e Chaos. Unense cerca da Tuiza xunto con un regueiro que recolle as augas da Canda e Hedroso.

 Nestas outras fotos está o ramal que baixa por Hedroso, e unha vista da Fraga da Osa.

 Nestas fotos veise o verdadeiro riu Tuela, o que baixa por la serra de Chaos e Lubián, hai unhas vista impresionantes, e no é recomendable a baixada pola zona, pous os camiños xa están perdidos e hai que baixar polo medio dun monte bastante grande hasta chegar as Maseiras de Chaos.

 Da Tuiza para abaixo xa solo é un riu, que recolle as augas da haba de Montemuga, e as das Valiñas e mais abaixo entra nel o regueiro de Belois que baixa as augas desde Val de Cabritos.

SIERRA DE LA GAMONEDA

                              La Gamoneda desde o alto dos Poulos

  Por esos extraños caprichos de nuestra mente, hoy mi memoria me ha recordado parte da la historia de una familia, que se hizo muy conocida en el ayuntamiento de Hermisende y aledaños.

   Se había asentado en Hermisende, barrio de Santa María, allá por los años cincuenta y tantos, procedentes de San Justo, si mi memoria no me traiciona.

  El pater familae, era conocido como Manolo “o carnicero”, pues a ese trabajo se dedicaba.

  Era de aquellos carniceros que andaban por las aldeas matando corderos y de pascuas a ramos algún ternero. En este último caso lo compraba él para luego venderlo a los vecinos por los días de las fiestas patronales.

  Con el tiempo se fue asentando en el Valle del Tuela y también llegó a tener un rebaño de cabras y ovejas. No sé si también alguna vaca, creo que sí.

  Como los derivados de la ganadería de la zona eran de calidad reconocida, mas tarde de todo esto, proveía de carne a algunos restaurantes de Puebla.

  El método de transporte consistía en llevar la carne a la carretera general, donde un coche la recogía y la llevaba a su destino.

  En una ocasión, tenia que entregar un pedido de carne, como siempre en Padornelo.El encargado de llevarla hasta la portilla fue su hijo mayor.

 Para abreviar el camino y ganar tiempo, el muchacho se desplazó a través de la Sierra de la Gamoneda, cosa que ya había hecho en otras ocasiones.

 La diferencia con otras veces era que aquel día el tiempo era pésimo y se presumía nieve en lo alto de la sierra.

  Sucedió lo que desgraciadamente podía suceder:El chaval no llegó al punto de entrega ni regresó a su casa. Se dio la alarma, fueron a buscarlo y regresaron con su cadáver.

  Su madre se trastornó y le siguió al poco tiempo, un hermano acabó con problemas,y el padre supongo que también.

  De esto hace mas de treinta años. Las necesidades y vida, por nuestra tierra de Sanabria, siempre fueron muy duras para sus habitantes.

  La Sierra de la Gamoneda, se ha cobrado varias vidas de las que yo tenga constancia. Una de las mas trágicas, inútiles y rencorosas que conozco, fue después de la guerra civil del 36, cuando a un ciudadano de “A Teixeira”, lo llevaron los falangistas, algunos conocidos del mismo, camino de Puebla de Sanabria, a los juzgados, y los miserables que lo llevaban decidieron juzgarlo y condenarlo a muerte e medio de las sierra.

  Con lo preciosa que es la sierra, para caminarla, verla y quererla, cada vez que subo a ellas soy incapaz de estar en ella sin que esos recuerdos vengan a mi mente y me revuelvan las tripas, y al mismo tiempo, pensando en algunos de los sucesos conocidos, me den náuseas.

¿DE QUE BANDO ERAN?

Eran os tempos nos que había que reconstruir a casa.Tempos duros, no caso noso, para poder arreglar a casa, tiñamos que buscar madeira para as xanelas, portas e fundamentalmente para o piso.
Ainda que en Val dos Marcos abundan os castiñeiros, a madeira para unha casa necesita un tempo despous de cortada para que sirva. Non debe estar verde, e non debe estar cortada en calquer época. Nesto último as luas teñen moito que decir.
Aquel dia estábamos tratando de sacar uns tablóns dunha torada, que xa levaba un cantos anos cortada e medio queimada na Mallada.
Pola tarde, despous de comer a merenda, apareceron por alí os dous guardias civiles, que aquel dia estaban de servicio polos montes.
Senteronse a parolar con nós, e pasouse a falar de unha cousa a outra, sen sentido de continuidad en ningún dos temas sacados a colación.
Os dous guardias eran, un de Hermisende e outro da zona de Extrremadura.
Nun momento determinado empeceron a falar da guerra civil espñola, como eles le chamaban.
Xa se acabara a bota de viño que nós tíñamos para mollar o gaznate, de cando en vez, e noi sei se foi polo viño ou porqué, empeceron os guardias a presumir das suas andanzas no frente de guerra.
Aquelo chamoume moito a atención e púxen todo o meu interese no que se decia.
O que era de Hermisende, relatou que, cando estaba no frente, nun momento determinado entreron nun corpo a corpo cos soldados do outro bando.
Efronteronse uns os outros a “bayoneta calada”. De súpeto atopouse con outro soldado dediante, e según él nunca soubo se a mirada daquel rapaz era de odio ou de medo, mais como ambolos dous tiñan os mosquetóns coas “bayonetas”, e ante o temor a se era vida dun ou do outro embestironse e o que nos falaba tivo mais sorte, pois conseguiu ensartar(palabras testuais) o seu contrário, e alí mesmo o deixou despous de rematalo por compasión, según él. Tal como falaba, eu tiven a sensación de que o contaba como unha verdadeira “hazaña”.
Entonces o outro guardia, enseñounos a parte esquerda da súa cara.Debaixo da orella tiña unha especie de rosetón de un tamaño considerable.
Esto es fruto tambien de la guerra.- díxonos, e a renglón seguido contounos a sua andaina: Parece ser que aquel home fora fusilado, as balas do fusilamento non le acerteran, por sorte para él. Deixouse caer cos demais fusilados. Despous desto un oficial pistola en mau foi de un en un dandole o tiro de gracia, que consistia nun diparo na cabeza. Él disparenronle a altura da orella dereita, donde apenas tiña sinal, a bala saíra a rentes da outra orella, que era a que tiña o rosetón.
Sucedeu que, unha vez feito o fusilamento, recolleron os corpos para o seu soterramento, e unha das persoas que os recolleron douse conta de que él inda vivía, leveron-no o hospital, puideron recuperalo.
O mais chocante desta história foi cando me enterei de que o guardia natural de Hermisende, loitaba no bando chamado nacional, e o de Extremadura no Republicano.
Parece ser, que puideron amañar a sua pertencia o bando republicano, despois de acabada a guerra, polo que puido ingresar na guardia civil.
Contaron-no, con tanta naturalidade, que eu non púxen en duda as súas histórias, nin a súa boa intención, pois como me dixo despous meu pai: “Daquela cando te levaban o frente, nunca sabias a que bando ibas, solo o sabia o secretário do axuntamento”.
Falaba con coñecemento de causa.

¿RITOS ANCESTRAIS?

Falando coa miña tia Jesusa, recordoume un dos rituais que habia pola nosa terra, sobretodo na Teixeira. (Lástima que dos teixos so quede o nome Teixeira).

Polos anos cuarenta e cincuenta do século pasado, os pobos estaban ateigados de xente, e o terruño non daba casi para manter a todos.
Era moi importante que as colleitas fosen adiante, coa menor merma posible. Delo dependia que a fame fose mais ou menos grande.
Unha das peores situacions era que entrre a primavera e o veran viñera algunha tormenta, e se era de granizo moito peor. Podia arrasar os sembrados e todo aquello que estivera en sazón. Era polo tanto algo o que se le temia en extremo.
Nunha ocasión presentouse unha fea tormenta que non presaxiaba nada bon. Cúmulos negros, cada vez mais xuntos. A atmosfera encheuse dun calor asfisiante, mesmo parecia que da terra tamén saia calor abafante.
Pola parte da serra, empeceron a escoitarse os primeiros tronos, que se escoitaban duas ou tres veces gracias o eco que producian os lombeiros no val.
A xente empezou a preocuparse. Miraban o ceo casi implorando que aquello pasara. Alguén subiuse o campanario a tocar as campas, pois deciase que tiñan “virtud” e espantaban as tormentas.
Nas casas as mulleres empeceron a facer lume no que metian uns cachos de madeira a queimar, que foran bendecidos un dia na igrexa.Tamén escomenceron a queimar parte dos ramos que foran bendecidos o dia dos mesmos, antes da Semana Santa.
De súpeto unha muller entrou no forno, e collendo a “pa” de meter e sacar o pan, como se fose un estandarte empezou a camiñar polo pobo con direción a faceira.
Empezou a seguila o resto da xente da aldea, homes mulleres e nenos. Ian todos rezando aves marias e outras oracións, e cantando algún que outro salmo.
A tormenta empezou a deslizarse polos Moares, e esmorecendo desapareceo hacia o Patateiro.
A pala volveo o forno donde quedou entronizada, hasta o proximo dia que se cocera pan.
A miña pregunta é : ¿De donde procederia aquela creencia? ¿Seria unha creencia relacionada cos ritos agrarios?
Sea como fora, ahí queda, o que a xente creia.
Daquela, fora polo que fora, a tormenta pasou de largo.

LUBIÁN: ORIXE DO NOME E POBO.(Con licencia)

Dias atrás, estando na beira do Castro de Trasil, despois de encher a andorga con algunha cousa da zona e de gorentar uns viños da Ribeira do Douro, dediquémonos a parolear sobre todo aquelo que se nos ocurría.
Nunha destas, agromou na conversa con meu cuñado Xusto, a orixe do apelido Lubián que él ten algo mais que duplicado. No transcurso da conversa contounos unha lenda da orixe. En definitiva, según a tradición oral, e tamén escrita, parece que o apelido proven do nome do pobo. Eu fixen, por miña conta unhas investigacións, e atopeime, xusto coa idea contraria. Non podia ser menos.
Atentos: Subin a serra de Lubián nunha carroza onírica, e estando polo nacemento do Tuela, nos dous gallos que fai na baixada, un pola zona de Chaos, e o outro pola de Hedroso, xusto no único lugar onde estaba enxuto, acercouseme unha fermosa muller, vestida con túnicas transparentes que deixaban ver un corpo de luz que non deixaba ver nada corruptible.
Como quedei abraiado coa visión, para calmarme díxome que non tivera medo, pois so viña a axudarme nas dudas que tiña con relación a Lubián. Ela era Artemisa, que andaba por ali de caza. Subira o alto detrás de un cervo. Igual era Acteón.
“Mira, díxome a deusa cazadora, para non remontarnos demasiado no tempo, empezaremos na época dos Zoelas, sete mil anos antes da era actual, Lubián ainda non existía daquela. Habia na beira do Tuela, no lugar que agora chaman Castrillón, un poboado dedicado fundamentalmente a caza e as veces a pesca daquelas trutas “salmo fario”, que fixeron famoso o liño xabres, co que se facian as redes para collelas.
Era aquel un poboado bastante grande para a época, e a xente vivia feliz e contenta. Xa adoraban a deusa Lubentia, que como sabes era a deusa da alegría e do pracer.
Daquela xa tiñan domesticadas unhas cuantas corzas, unhas ovellas e un par de cabras que apacentaban as mozas e os rapaces. Os mais grandes ian a cazar osos a Fraga da Osa e algún porco montés.
Un día do mes de Agosto, unha das pastoras viu que pola zona que hoxe se chama a Tuiza, a medio día e cun sol de xusticia, caia unha nevada que cubría un cachiño de monte, todo de neve. Acercouse a ver aquelo e atopouse conque, no medio da neve, habia un fermoso menino arrebullado en brancas sabas de liño. Era un neno recien nacido que estaba con cara de risa, mais tamén coa mesma de fame.
A pastora muxiu unha cabra e doulle un pouco de leite, que chupou con fruición.
Levouno para o poboado, donde despois de convocar o consello de vellas, chegueron a conclusión de que debian amamantalo a turnos as mulleres do poboado que tiñan nenos inda lactantes. Hay que decir que aquelas sociedades tiñan uns fortes matriarcados.
Así foi, todos os días unha muller amantaba a aquel neno, caido do ceo.Entonces escomenceron os veciños a facerse preguntas sobre a procedencia daquel rapaz, uns decian que seria fillo dunha moza do poboado, dunha moza dun poboado veciño, mais a incógnita non se daba resolta.
Dixóse que ó mellor era fillo dun lobo e unha deusa, cousa que eu, Artemisa, agora mesmo afirmo, ainda que o lobo como podedes colegir era Zeus, que era un rijoso, e disfrazabase do que fose para para chegar a coiunda. A nai era unha deusa tamén moi afecionada as neves, dahí que dera a luz no medio dunha mininevada, por aquelo do albor.
Deron entonces, por chamarle ó rapaz Lupiorum, porque daquela xa os romanos andaban pola zona, e os nomes en latin “molabanle” moito os mozos.
Cando os romanos empeceron a dominar a zona castrexa e obligueron ós nativos a abandoar os castros, o primeiro que se foi a vivir para a zona da Fonte Arbela, foi o Lupiorum, que xa le chamaban “Lupián”, por deturpación do nome primeiro.
Entonces a aquel novo poboado deusele, por costume, o nome do seu primeiro habitante: LUBIAN.
Daquela era bastante normal que as “civitas” adoptaran os nomes dos seus fundadores.
Este é o verdadeiro orixen tanto da toponimia Lubián como do xentilicio.
Que fique esto para os estudiosos da istória, que iremos ampliando, da zona da Xeabra Alta”.
Esto foi o que me foi comunicado pola deusa Artemisa, que tamén despois le cambieron o nome polo de Diana.
Hoxe podo presumir de ter parentes directos de Zeus, ainda que sea cincuenta ou sesenta xeracións mais tarde.
A translación a escrita fixoa o deus Dinisios, polo tanto se hai erros de bulto, a culpa é del. Éste tamén le cambieron o nome polo de Baco.

A TECEDEIRA (FIN)

Agocheime nas ruinas do muiño que está mais abaixo do pobo , que xa daquela estaba nedio derruido,é a partires da escurecida acerqueime a miña casa.
Antes de ir á casa acerqueime o tear, cousa que me daba algo de tranquilidade,pois desde alí albiscaba os movimentos da aldea.
O chegar cerca do tear vi que habia bastante xente arredor do mesmo. Estaba por alí o xefe local da falanxe, e dous ou tres mai que non coñecía.
No via moi ben, pois o non poder acercarme, é coa luz dos faroles que tiñan non distinguia ben.
Vin como se abria a porta do tear, é entre catro homes sacaban unha caixa de morto, e saía de tras o médico con cara de poucos amigos, agarrado por un brazo por un home vestido de militar. Tiven a impresión de que non estaba alí de bon grado.
O militar en voz alta dixolle a todos: “No se pudo hacer nada por su vida”.
Non soupe que pensar nin que facer, alí corria perigo é tomei a determinación de marchar uns dias a casade un amigo portugues, é tentar enterarme de todo.
Dirixinme a raia é como era tan tarde, tiven que dormir no monte. Cheguei a unha casa na que os seus donos gardaban a vacas no vrao. Estaba xa a menos de tres kilómetros do primeiro pobo portugues, donde tamén tiña amigos-
Pasei alí a noite é antes de arraiar o sol xa estaba na primeira aldea portuguesa, esperando no tendello do meu amigo para falar con él.
Cando xa habia movimento dentro da casa, subin as escaleiras e chamei, na porta. Saiu a muller, que o coñecerme fíxome entrar e pechou a porta detrás. Veu o seu marido e contoume que xa sabian dos problemas que tíñamos. Un dos fuxidos que estiveran na miña casa pasara por alí camiño de Oporto, e contárale que fora o único que puidera sair da miña casa.Os outro quederan detidos polos carabineros. Como non tiñan donde metelos encerreronos no tear.
Esto era o que él sabia. Díxome que tiña que marchar dalí pronto pois os guardas portugueses estaban avisados por si aparecía por alí. Que quedara todo o dia escondido na casa, e pola noite acompañariame hasta pasar o monte Coroa, donde un amigo común me acompañaria hasta Viñais.
Levaba unha semana na casa do meu benefactor, en Viñais, cuando me enterei do que pasara naquel día, mellor dito noite, que non puiden entrar na miña casa que é esta mesma onde estamos agora ti e mais eu.
Aquela trade-noite, dous dos falangistas, colleran a xusticia pola man é mataron os dous detidos no tear, o sentir os tiros a miña dona foi correndo é atopouse coa desfeita. Enfrontouse os dous asesinos, os que despois de abusar dela tamén a asesineron. Chameron a un médico co ánimo de que certifiquera o que non fora, mais este negouse, polo que estivo a punto de seguir os pasos dos outros.
Pasaron uns anos, nos que mandei, dacordo cun irman do meu protector que estaba no Brasil ó que lle mandaba cartas dentro de outras para a miña dona , como se eu estivera en Sao Paulo.
Despois deste tempo funme acercando a zona, e aqueles dóus fillos de puta, tiven a oportunidade de facerles pagar o que fixeran ainda que pondome eu a súa altura”.
Aiqui acabou o relato do meu interlocutor, que acabaou decindo que, para que non se meteran con él cando volveu a aldea, fixérase para por medio louco.

A TECEDEIRA (III)

………………..Despous daquelo, quedemos o señor maior e mais eu, en vernos na súa casa pola tarde-noite, donde me contaria a historia que sucedera uns setenta anos atrás.
Díxome que non la contara nunca a nadie, mais que ó haber visto eu, á súa dona na beira do rio, pois a él non le cabia dúbida ningunha, era unha boa sinal para él, e seguro que para ela tamén.
Pola tarde-noite, arredor da lareira, no escano que a rodea, coa mesa baixada, uns torreznos asados e un bon xarro de viño, na propia casa do Señor Mayor, escomenzou a relatarme unha história ocurrida setenta anos atrás.

“”Estábase a construir a via do tren entre Sanabria e Ourense. Moitos de nos traballábamos nela, por aiqui era a única maneira de levar uns poucos pesos á casa, pois como xa terás observado, a Terra aiqui non dá moito de sí. Catro patacas, unhas minas de centeo, caseque xustas para poder manter a semente do seguinte ano, escaldeirar os prados no inverno e segalos no vrao, para poder ir subsistindo.
A chegada das obras nun principio foi como unha loteria para moitos, ainda que mais tarde foi un inferno para outros.
Eu era “panadero”, é no poblado chamado o “Campamento de Santa Barbara” en Requeixo, a empresa puxo unha panaderia na que traballábamos oito persoas, todos das aldeas dos arredores.
O Campamento, era unha especie de “ciudad”, pois daquela tiña case de todo, cando por a zona inda non habia electricidade, no poblado xa a tiñan. Como nota curiosa direite que, ó pobo de Requeixo, a empresa que facia o tramo da via, ofreceulle poñer electricidade no mesmo, mais o alcalde rexeitouna decindo que era malo para as vacas, pois seguro que se espantaban.
Como sabrás, naquela obra e naquel tempo, parte dos traballadores, eran presos politícos que loiteran a favor da República. Estaban alí a forza e vixiados por efecivos dos carabineros, que tamén tiñan cuartel no campamento.
Houbo unha “revolta” no campamento é alguns dos presos conseguiron esconderse nos montes da zona. Naquel fin de semana, que eu podia ir a miña casa, cando xa estaba cerca deste pobo, ó que chegaba andando pola serra, encontreime con tres homes dos fuxidos. Eles coñecianmme a min ainda que eu so coñecia a un. Dixeronme se les podía proporcionar algo de comida, pois desde o dia que se tiraran ó monte non volveran a comer nada.
Dixenles que sí, que viñeran conmigo hasta cerca da miña aldea, é que xa veria como facer para esondelos unha tempada, hasta que o ruido da fuxida se fose olvidando.
Quederon ahí enriba, nese castro que seguro que xa viches, é pola noite troúxenos hasta aiqui, ó tear da miña dona, que daquela consideremos que era un sitio seguro.
Polas noites, entraban na casa é a dona dáballes de comer, estaban ó lume, é pola madrugada volvian aiqui, donde se agochaban.
Eu mentras tanto, volví o meu traballo como padeiro, no campamento, traballando e facendo unha vida como antes do acaecido. No traballo do forno, daquela faltou para sempre un compañeiro que era do axuntamento de Hermisende, creo que dunha aldea chamada A Teixeira, que pasado ó tempo entereime que fora acusado de “roxo”, levado a Zamora, e morto nos famosos “paseos”.
No fin de semana que me tocaba ir a miña casa, no alto da serra esperábame un rapaz sobriño da miña dona que me dixo, que non debia ir a casa, pois estaba chea de carabineros,é que atoparan ós homes que estaban no tear.
Dixenlle o rapaz que volvera para a aldea, que eu liscaba para Portugal. So foi unha excusa para que ó neno, se o interrogaban, dixera aquelo. Eu tiña idea de acercarme pola noite…..”

A TECEDEIRA (II)

……..As once é media métome na cama e durante un par de horas tento de ler nun libro que me presteron na casa de turismo rural, sen conseguir pasar das dúas primeiras follas. As miñas mentes non paraban. Solo pensaban na “espantada” dos veciños na cantina.
Quedo medio adormilado, e a medida que me vai collendo o sono empezan a mesturárseme imáxes, da casa das silvas, do vello, as vellas tapandose a cabeza e santiguandose, como se o mesmo Lucifer, houbera pasado pola cantina. Empezo a soñar cos arredores da aldea,non teñen neve, está todo frorido, os prados reventan coa herva verde, e na beira do riu hai unha fermosa moza loira, con cara alegre, está a mirar para min cun sorriso nos beizos, cando me acerco a ela torce o xesto é desaparece no riu.
Cuando despertei, xa eran as nove da mañá, tiña tempo para tomar un café de xexún e sair a conversar co señor vello.
Atallei o home vello a medio camiño da casa abandoada. Él saíra un pouco mais cedo ca min, e tiven que apretar o paso para atallalo, levaba un tapabocas que o embrullaba de cintura para arriba, e o verme chegar dixome:
- Non ven vostede vestido para aturar este frio- é decindo eso sacouse a pelliza que levaba debaixo do tapabocas, ofreceumo, decindo. _Teña, póñase esto que boa falta le fará.
Obedecinlle e seguino. Parecia mentira que aquel home puidera camiñar tan depresa como o facia, pesia os anos que xa debia ter.
Cando cheguemos a casa-silveira, deu un rodeo á mesma, é pola parte do oeste, descubrin unha porta debaixo das follas de uns acebros que a cubrian casi totalmente.
Sacou do peto unha chave de uns vinte centímetros de longa, cunha argola ovalada, e na outra punta os enganches para facer correr o carabello.
Despechou, e abriu a porta, non sen esforzo, pois a porta xiraba sobre unha porca de pedra, e o gozne era de carballo de uns dez centímetros de diámetro. Estaba feita de tablóns de carballo beliño. Estes tablóns tiñan un par de metros de longos por cuarenta centímetros de anchos e un grosor de sete ou oito de espesor, polo que o seu peso debía ser considerable. Notábase que aquela porta tiña unha apertura frecuente, é víase que inda estaba ben axustada.
A miña sorpresa foi bastante forte, pois, o rebasar o dintel da porta, atopeime de bruces cun tear manual, daqueles de principios do século pasado.
Non sei por qué, de súpeto, recordei o ruido que escoitera o dia de antes, ruido que tanto se me asemellera o funcionamento do tear.
O vello acercouse a min é díxome:
- Este é o tear onde traballaba a miña compañeira. Está igualiño que estaba o día que a materon. Si se fixa, na urdime que está no tear, hai unha pegada de sangue. Eu veño aiqui todolos días a deixar as miñas oracións. Eso mantenme inda con vida.
Estaba eu mirando a aquel home, e descubrin unha dor moi grande no seu ollar. Era o único sinal.
Eu estaba abraiado co visto é co escoitado. Sacoume do meu ensimismamento o forte aleteo de unha leituza, que cun pequeno gruñido, saiu voando por enriba de nos, pola porta aberta. Desapareceu na beiriña do rio.

A TECEDEIRA (I)

Estou nunha aldea da Alta Xeabra. Cheguei tres días despois do fin de ano. Faleranme moi ben daquela casiña de turismo rural, pequeniña, enxebre moi acolledora e cuns donos tamén acolledores é hospitalarios-
Aluguei a casa para dous días, mais xa levo nela cinco e sen visos de sair, pois o temporal de neve arreciou, é quedemos incomunicados do resto do mundo.
Hasta a data non faltou nunca a electricidade, é leña teñen dabondo, polo que friu non pasaremos, e fame tampouco, se esto se alonga no tempo, hai comida bastante na despensa dos meus patrons, é tamén no mesón-cantina do lugar.
Esta tardiña, aproveitando unha pequena escampada, saín a dar unha andaina polos arredores, que por certo, son de admirar pola súa beleza. Carballos centenarios, igual que castañeiros, e uns ucedos fonomenais nos arredores. Agora mesmo, cando escribo estas verbas xa o sol tresposo nos cumios dos lombeiros das serras que encerran o pobo, diexandole solo a saida pola beira do riu que corre polo fondo do mesmo, son os camiños que entran , paralelos o mesmo riu.
Cando sain a dar aquela voltiña, na parte norte a un kilómetro aproximadamente da aldea, albisquei unha construcción, que, se un non se fixa ben, mais ben parece un silvaredo grande, pois as paredes e o teito estan cubertas por as silvas e unhas grandes matugueiras de sabugueiros.
Acerqueime, picado pola curiosidade, mais xa escomenzaba a verse mal, o que fixo que desistira decidindo que se mañá, inda estou aiqui, volverei.
Cuando xa me marchaba de cara a casa que tiña alugada, escoitei detrás de min, un forte ruido, que non soupe identificar ben; pareceume un ruido caracteristico dun tear, en plena faena, xusto cando a tecedeira acaba de pasar a lanzadeira, e apretaba a urdime co peine.
Non vi nada é pensei na caida dun cano dalgún castañeiro enriba do carouxo, que xa tiña a neve.
Volvin para a casa, e puxenme a escrbir esto, faceno tempo para baixar a cear. Hoxe iamos cenar todos, os donos da casa e mais eu no mesón da aldea.
Xa son as nove, e estamos entrando no mesón-cantina, donde nos tiñan preparado un caldiño de berzas é un lomo de porco montés asado con unha guarnición de puré de castañas. Todo aquelo acompañado por un estupendo viño tinto das uvas criadas nas ladeiras do Bolo, a beira dunha estufa cargada de torgos, estaba xa tan roxa que caseque o ferro do que estaba feita, estaba a piques fundir.
Durante a cea, estivemos solos co dono do mesón e a cociñeira que resultou ser a súa dona. A eso das dez é media, empeceron a entrar na cantina algúns veciños do lugar, acompañados das mulleres. Agora mesmo estamos sentados arredor da estufa, dezaseis persoas. Alguén dixo que nas casas da aldea só quedabar tres persoas dous irmans, home e muller é un home xa moi vello. Era o mais vello de toda a comarca, e chegou mais tarde sentandose a carón da mesa mais lonxana.
Tomando uns cafés, é uns chupitos de aguardente, recordei o ruido que escoitera no paseo vespertino, referindo ós veciños o que crera escoitar.
Cando terminei de referir todo o que xa dixen, notei algo raro na xente. Miráronse uns os outros, as mulleres ergueronse, cubriron as calugas cos mantóns, é facendo o sinal da cruz sairón da cantina, e os home detrás, so quedemos dentro os cantineiros, os meus pousadeiros e aquel home vello.
Os cantineiros dixeron que xa era tarde, que tiñan que cerrar. Os meus hospedeiros dixeron que era mellor irse, e saímos do mesón.
Acercouse a min aquel home vello, e dandome as boas noites, preguntoume se o dia seguinte podía falar conmigo. Dinxelle que sí, e quedemos en vernos a carón da casa-silveiro.
Camiño da casa rural, os donos dixeron que sobre aquela casa nadie queria falar, eles non sabian o motivo, pois so levaban alí cinco anos é misterio mais grande envolvia aquello é o señor vello co quedera para o dia seguinte. Según me dixerón era un home bastante solitario, apenas falaba coa xente, é moitos decian que si a cabeza non le rexia ben.