miércoles, 26 de febrero de 2020







                                   CAZANDO NA TEIXEIRA CO TI PEDRO.

 Decidimos, meu irman e mais eu, ir de caza a Teixeira, terra da nosa mai e donde eu nacin. Eu falárale da época da miña infancia, e daquelas noites de inverno, que invariablemente  todas, miña avoa, miña tia e mais eu, despous de cear iamos o fiadeiro a casa da tia Xabel e o ti Pedro que daquela vivian cos fillos: o Domingo e mais a Joaquina, pois os outros dous fillos que tiveran, un morrera no rio Gamoneda e o outro estaba traballando en Asturias,
 A min encantabame escoitar as aventuras de caza do ti Pedro, que, con bon verbo e moito xeitiño me contaba os seus andares pola Serra, a raia portuguesa, os Moares e demais lugares do termo do pobo.
 Abofé que era un cazador dos verdadeiros, non podia gastar un cartucho se o cobro da caza non estaba asegurado, pos o diñeiro non abondaba, e a necesidade de comer carne que non fora de porco, era eso, unha necesidade vital, pous os rixelos e os becerros habia que vendelos, se non obligaban as veces a entregalos a precio irrisorio.
 Contabame p ti Pedro o dificil que era cazar a pita do monte, eran moi listas e non se deixaban ver, salvo na época de crianza, cando o macho as chamaba para "galealas". momento en que se puña o descuberto e perdia a noción do perigo.
 Cheguemos, meu irman e mais eu a Teixeira, e fumos a buscar o ti Pedro, para que fose a cazar con nos. Aceptou sen antes advertirnos de que xa via mal, pous os anos, segun él non pasaban en balde.
 Decidimo ir a cazar a Portela, no limite co terreno de Hermisende.
 Meu irman tiña un can coelleiro moi bo e o ti Pedro unha cadela que non le iba a zaga. Eu coma case sempre cun Perdigueiro de Burgos, pero ibamos os coellos.
 Cheguemos o lugar que dixo o ti Pedro, pous como podedes comprender él era o xefe, quen organi-
zaba. A sua experiencia era o mais importante para nos, aparte de unha grande satisfacion de cazar cunha lenda viva no eido da caza. Hai que decir que o ti pedro xa rondaba os oitenta anos  e non se cansaba de decir que xa lle fallaba a vista.
 Distribuinos arredor dunhas pedras de pizarra que bordeaban un pequeno regueiro,  incitou os cans a que buscaran entre as urces e carqueixas que ali habia. Non tarderon os cans en dar os primeiros ladridos anunciando o levantamento dun coello.
 O coello intentou zafarse por donde mais monte habia, nos non o albisquemos e de sutaque o ti Pedro, disparou a sua espingarda, e casi automaticamente a sua cadela saiu do monte co lepra na boca
 Asi tres veces consecutivas, non nos deu a oportunidade a nos de poderle disparar a ningun coello.
 Decidiu que como xa tiñamos un coello para cada un debiamos suspender a cazata, cousa que fixemos.
 Camiño xa do pobo, eu dixenlle: Ti Pedro vostede di que xa case non vei, e nembargantes nos no tivemos, nin ocasion de ver o gazapos e moito meno de dispararle. ¿como é eso?, o que o ti Pedro contestou con bastante sorna non esenta de humor : dixen que via mal, pero non que estivese xordo, nesta altura da miña vida, xa me guio mais polo ruido e polo tanto polo ouvido, que polos ollos.
 Nunca averigüemos se nos engañaba ou non.
 Xa vai mais de cuarenta anos que o ti Pedro morreu-
 Un recordo agarimoso.

sábado, 11 de enero de 2020









                                           OS REIS POLA MIÑA TERRA
                                                           (E aledaños)

 Iniciase un novo ano, e un "abuelo Cebolleta" quere iniciar un relato sobre o que recorda das suas vivencias nunha aldea casi perdida entre un feixe de "raias", alí donde o paisano Don Miguel,
 natural de Cervantes, viña a definir como os Montes de León, e pra mais precisions eu diria; estribacions dos Montes de Leon, aldea enclavada na Alta  Xeabra, que, como decia o principio estaba entre un feixe de "raías" que limitaban o terruño con; o norte a mesma comarca, mais outras aldeas, emtre elas Castrelos a terra dá mina avoa paterna,  o sul Portugal, despous de ataravesar o riu Tuela, o leste dúas aldeas do concello, como Hermisende e A Teixeira terra da miña Mai,esta última terra, e a o oeste caseque co Reino de Galicia con Castromil no entremedio, que case o podemos considerar galego, pous a metade é Cstromil Galicia e a outra metade Castromil Zamora- Por certo, a divisioria das dúas aldeas case a fai o Regueiro de Anta que se mete en Portugal pola zona da Moimenta. ¿Por que o nome de Anta?,
 Despous de este introito, que alguns chamarian preanbulo,inda que non estrambotico, imos o que iamos,e como estamos a primeiros de Xaneiro, e inda nalguns lugares estan nas postrimerias dos Reis e as suas festas, falaremos dos:

                                               OS REIS ( os cristianos)
 Nos primeiros dias de cada ano, adoitabase celebrar a festa dos Reis, que era no dia 6 de xaneiro coincidindo con unha das epifanias católicas, inda que a xente nova adoitaba facer que a festa fose totalmente profana e nalguns casos, quita fames.
 Os dias previos o dia seis, os mozos, organizados, cantabanlle os reis a todolos veciños, casa por casa, esperando que o dia seguinte todos doneran un aguinaldo, pra despous celebrar as festas.
 O que se cantaba, se a memoria non me falla era;
                                        De oriente salen tres reies
                                        Todos tres en compañía
                                        No preguntan por posada
                                        Ni tampoco por comida.
                                        Preguntan por el portal
                                        Donde el Niño nacido habia.
                                        De quien es aquel sombrero
                                        que reluce en la cocina,
                                        Es de (Fulanito de tal)
                                        Que por muchos años viva-
 Os donos da casa invitaban a un grolo de aguardente, ou o que boamente tiñan, e a comparsa seguia cantando polo resto de casas.

 Continuará-----

jueves, 24 de octubre de 2019

GALOS EXTRESADOS





                                                          GALOS EXTRESADOS






 Días Atrás, lin por algún lugar que, unha cousa pra min descoñecida,  unha asociación ou partido politico, non o teño nada claro, chamada ou chamado Veganos , dicen que os galos violan as pitas.
Vala nos Deus, dixenme eu, teremos que intentar, amañar esto pous as violacions non estan ben, e unha cousa que merece a reprobacion de todos-
 Cheu de ánimo cervantino, non en vano somos paisanos,estiven on bo tempo rebuscando na parte de atrás do caletre, algunha piaxe que me alumeara a donde deberia dirixirme, se queria desfacer o entuerto do asunto das violacions-
 Como sempre, esa dupla de ser que temos, e que vaga por todo o infinito, seguindo a ser nos mesmos, púxose en contacto conmigo unha noite, a unha hora verdadeiramente intempestiva, as tres da madrugada, cando o sol inda no se sequera de todo, despous de aboyar do Tenebrosum, Francamente esas non son horas de leriar con un, mais, o asunto era; ou agora ou nunca, polo tando fixenme caso a min mesmo, inda que fora a miña dupla. (Os fisicos as veces, levannos a eidos extraños).
 Ese punto de enerxia, que di que son eu mesmo, pero fora, no universo infinito dando voltas, e o parecer aprendendo, mandoume dormir dicindo que cando dormido ia a explicarmo, pondome en contacto cun galiñeiro primixenio. Alá fun, durminme axiña, e a esperar-
 Entrei en contacto coas galiñas que estaban no galiñeiro-
 Deime conta que que, ou ben podian falar, ou ben eu as entendia, pois iniciemos unha conversa, Contaronme que eran as preimeiras galiñas existentes. Exactamenete eran doce, e xa levaban un eon de tempo naquel galiñeiro. Na realidade non era un galiñeiro, senon un lugar donde foran postas pra poderen vivir e reproducirse. Pero as pitas tiñan un problema, por moito que choqueran os ovos, estes non servian pra poder reproducirse, cousa que as tiña demasiado tristes, pous, dabanse conta que a sua especie acabaria extinguindose, xa morreran algunhas.
 Eu, recordei que na miña terra, a xente tiña galos, que servian pra duas cousas, fertilizar as pitas, e alimentar os mestres no dia das comadres.
 As galiñas fixeron unha solicitude os organos de arriba, para que les arranxeran o problema, cousa que foi arranxada no mesmo intre.
 Entrou na familia un fermoso galo, que automaticamente foi rodeado por todas as pitas solicitando e esixindo o ser fertilizadas xa.
 O dia seguinte o galo morrera, diagnostico: estres.
 O reclamar outro galo, apareceu con él un dos encargados do asunto da reproducion, decindole as pitas que deberian moderarse, pois poderia suceder o mesmo se o atosigaban de masiado.
 Elas deberia ter en conta que todos os dias puñan um ovo, e pra fertilizalos todos os de todas un galo solo era pouco, por eso traia dous, e despous cando sairan as seguintes niadas xa seria outra cousa, pous haberia galos de abondo, se non eran comidos cando pitos.
 Elas deberian facer a insinuacion, apachacandose diante do galo e este xa entenderia.
 Desde aquela, cando unha pita se apachaca diante de un galo este sintese obligado a cumplir coa sua razon de ser, xusto hasta que non pode mais, e, ou ben morre estresado, ou chega ó dia das comadres.









as










lunes, 5 de marzo de 2018




VIAJES POR LOS AÑOS SESENTA(SALIR DE SANABRIA)

Año de principios de los sesenta del siglo pasado (coño, que viejos vamos, ya contamos el tiempo por, casi-siglos), este pobre juntador de palabras que pretenden expresar algunas ideas, seguramente sin demasiada suerte, decía que pretendía contar un viaje, que aunque parezca que no, si me ha marcado, tanto para bien como para mal.
Era el mes de febrero, debía incorporarme al servicio militar.
Dos días antes, mi amigo y tío Manolo,al nacer el día vino a mi cuarto a decirme que ya tenia el café hecho-Que me levantase y fuera a su casa a desayunar, pues los días de Febrero eran pequeños.
Saqué el cuerpo de entre las sabanas y después de abrir los ojos con agua de la fuente “do Souto”, grifo de agua que, desde tiempos inmemoriales, no paraba nunca de regalarnos el agua, fresca y sabrosa.
La idea era ir a ver si conseguiamos algo de carne, de conejo o similar, pués los terneros iban a mesas de gentes que habían ganado una guerra. Ni los propios criadores, se podían permitir el lujo de comer carnes que no fueran de cerdo y eso sin estar el jamón en el consumo rural. Los jamones iban a almacenes de la provincia de Salamanca, previo cambio de 3 kg., del llamado tocino castellano por uno de Jamón, que luego seria vendido como la excelencia del mismo.
No os voy a cansar con la jornada cinegética, solo decir que fue lo suficientemente productiva para que dos familias participasen del despido del recluta, que no debería ir a Africa, cosa a la que todas las familias tenían pánico.
Mi incorporación debería ser en un día concreto e uno de los cinco regimientos que tenían su sede en Jaca (Huesca). Por razones que no vienen al caso, la partida se demoró mas de la cuenta,
Justo el día que tenia que subir al tren en Lubián, la noche anterior cayó una nevada de las que marcan época. Ahora eso es algo anecdótico, pero de aquella era normal.
Para llegar a Lubian, fué mi tío Manolo el que se encargó de empañarme. Como vehículo de transporte, alguien nos había prestado un asno, pués era lo normal y corriente en la época y en la zona. La Alta Sanabria siempre imprimió carácter a sus habitantes con sus exigencias, tanto climáticas como geograficas, de ahí nuestro cariño y querencia por esa maravilla  de tierra “Xabresa”.
Había nevado, seguía nevando, pero no parecía que la cosa fuera impedimento para dos “tios”, acostumbrados a pìsar nieve, y a veces sin el calzado mas adecuado.
Cuando pasamos Castrelos subiendo hacia Rañalobos, la nieve arreció y cuando llegamos a Lubián el asunto ya no tenia nada de broma. Había una cuarta de nieve. Cuando me subí al tren, mi mayor problema era saber como podría volver mi tío Manolo y la burra a San Ciprián.
A los tes o cuatro días me incorporé a La Segunda Agrupación de Cazadores Division Teruel 51., os cotaré en otra entrada mi primera ducha comunitaria, con nieve e Jaca, y seguramente a 0º, cosa que ya desde el principio, marcó el carácter castrense de la época, y diseñó l que sería “La Mili”.
o

sábado, 16 de diciembre de 2017

    A MORTE ESPEREITA.

 As datas son as axeitadas,
 No Nadal, adoitase facer unha cea, que diferencie o cotián con a data do nacemento dun dos redentores da humanidade. Despous de mais de oito mil anos, según o calendario chino, a humanidade, é salvada por algún "salvador" de cando en vez.
 O home da capa remendada. xa mo dixo no seu dia.
 Tamen me dixo que, todos os salvadores eran eso; salvadores. Nunca souperon comunicarse con a humanidade de xeito entendible pola mesma, do mesmo xeito que a humanidade non sabe comunicarse cos chamados animales.
 Todo isto non ben o caso, pous do que quero falar é da maneira de buscar un modo de comer distinto, no chamado equincio de inverno. creo que os intelectuais, chmanlle de outra maneira-
 Nas épocas nas que a humanidade, pasa penurias, una humanidade mais que outra, a maneira de comer as veces leva a diferenciar entre estar ben ou mal alimentado, cousa que é neste caso-
 Pra diferenciarse da maneira de comer no resto do ano, berzas, castañas, patatas e fabas con fariña de mandioca, según decia o Sr. Zé da Tresa, home sabio, que por accidente viviu na comarca, e que non por iso deixou de ser sabio.
 Era unha noite de Decembro de lua que alumeaba como un verdadeiro facho alá arriba, e que facia que as sombras dos castañeiros e carballos, debuxando perfiles na terra e nas leiras e prados, pareceran cousas fantasmagóricas, irreais e de outro mundo descoñecido.
 A primeira manxoeira, armémola no cimo do pozo dos Olmos, donde se decia que, o que chapuzaba alí, ali tiña que deixar de existir. Cousa inda non demostrada-
A segunda, foi no paso de Veigadiz a Veigadarea, xusto por enriba da rodeira dos carros.
 A terceira, por enriba da charca do "ti" Salvador, no cimo dos prados de Veigadiz
 A última no Prado Grande, na caldeira que sae do fondo de Penacoba, para regar o Prado grande.
 Unha vez acabada a faena volveuse para a aldea, xa coas sombras da lúa bastante alargadas. Selene xa ia montada sobre o Monte da Croa, altitude no concello de Vinhais fregesia da Moimenta e Montouto, terra do amigo Aleixandre, home sabio da zona aparte de bon xastre.
 O dia seguinte,pola mañanciña, antes de que os encargados de facer que as boas xentes non defraudaran a facenda estatal madrileña, habia que recoller por si era o caso.
 Escomenzouse a inspecion dos armadillos en sentido inverso, o feito na noite anterior.
 No primeiro armadillo nas vicadas da preseira do fondo de penacoba, solo habia un  nizcalo, cousa que si sucedia, xa non entraba ningunha bácora.
 No segundo, no fondo das callostras de Veigadiz, non entrera nada.
 Na terceira, no paso de Veigadiz a Veigadarea habia unha salmo fario.
 Pra revisar a ultima habia que pasar o riu pro outro lado. Empezaba a subir, pous debian de derreter as neve nas serras de Lubian e demais.
 Pensouse en deixar a manxoeira no seu sito, pous seguro que pasaba igual que nas outras : nada.
 Cuando se cruzou o riu, a hora de sacar a manxoeira, xa se pensou que estaba chea de follas.
 O tentar sacala, estaba tensa, parecia que estaba atada a algo. Seguro que a pedra do fondo era demasiado grande, e o arrastrala enterrabase na area.
 No últimp intento, pareceu que ali dentro algo se movia. Entonces tomouse a decision de ser mais concienzudo a hora de sacala.
 A sorpresa cando saiu a manxoeira foi grande, ali habia, polo menos unha arroba de trutas, negras como chamizos.
 Aquelas foron unhas festas saturnais, memorables. comeronse trutas, fritidas, escabechadas e en caldeirada, incluso as escabechadas chegaron para a noite de fin de ano
 O Tuela non estaba contaminado, inda non se construiran as autovias, e as augas non estaban preservadas, ou como carajo le digan agora.
 O Tuela quitou fames, quitou lixos, regou prados, moveu muiños donde se moia o centeo, coñeceu amorios, incluso nalgunha vez efixo que xentes irresponsables afogaran. Hoxe non fai nada daquelo salvo baixar augas contaminadas pra que algunha empresa teña mais beneficios. Xa non se poderian facer festas de mesa, pous as trutas xa case son solo recordo. 

miércoles, 29 de marzo de 2017





                                        MULHERES XABRESAS.

Era a época da sementeira. Andaban os homes, os que quedaban e inda servian pra algo, afanados en sementar o centeo.
Non en todalas casas habia homes que inda serviran pra facer as faenas agrarias de: levar esterco, despous de arrancalo das cortes, estercar as leiras, acubrilas e sembrar o grao.
Nas aldeas da Alta Xeabra, desde a época dos Zoelas, xa as mulheres, aquelas que vislumbraban que se podian quedar solteiras, tiñan un medio efectivo para asegurarse unha senectud medianamente pasable, e dicer, o equivlente a seguridad social actual. Adoitaban ter un fillo, ou filla, sen importarle demasiado que podia sero pai. O importante era telo fillo-a.
Aquelas mulheres, aparte de asegurarse a seguridad social futura, pra non morrer de fame ou como elas decian; morrer como un can, no medio da rua. Por si non vos desteis conta, tamén aquelas mulheres, eran conscientes de que o futuro dependia delas.
Eran mulheres que aparte de levar as cousas da casa, sembraban, non solo o centeo, senon o liño, as patatas, segaban a herba, acarrexaban a herba e o centeo no seu tempo, arrancaban torgos, e non se arredaban ante ninguen, nin tanxiquera ante os recaudadores de impostos,que chegaban os concellos a cobrar, e o primeiro que facian era deitar enriba da mesa unha pistola do nove largo, pra acollonar a todos os que non estivesen de acordo, ou se repucheran,
Eran mulheres de pelo en peito e de armas tomar que non se deixaban acollonar por homiños con zapatos de charol.(O de pelo en peito e unha figura literaria)
Unha de aquelas mulleres, que xa solicitera ter seguridade social nun futuro, nesta época de sementeira foi a sementar unha leira, na veiga correspondente. No medio da faena, a sua solicitude de pension de vellez, foi aceptada, e, ali mismo o que cando  chegara o dia da pensión tiña que axudala veu, e decir puxose de parto.
Pariu, embrullou o neonato no mandil, montou o arado enriba do xugo da xunta de vacas e, donde marcheran, tres o monte, retorneron catro.
Cando algún daqueles “machiños” que inda agora quedan, quixo facer mofa sobre o nacemento da criatura, e non se diu conta de que a muller estaba no local esperando pra pagar a contribucion, recibiu un soberano soplamocos que fixo que a sua soá medira unha parte do piso. Cando o home da pistola do nove largo quixo reacionar, atopouse con outro rijostio, quiteronle a arma en on puido cobrar mais impostos pous desapareceronle os recibís deenriba da mesa. Como él decia mais tarde, aquelo non foi o peor, o peor foi que, durante uns meses non atinou a mascar cousas de morder. Os dentes caeran polos furados das taboas do chan a corte, dos porcos.
 As cousas atraense unhas as outras; Dentes de porco cos dentes de porcos.


viernes, 10 de marzo de 2017

VIAXE A TRS OS MONTES (VINHAIS E REBORDELO)




              Queridos amigos:
Nos primeIros días deste mes de Marzo, dous matrimonios que adoitan saborear as cousas que o merecen, igual que os viños e a gastronomia das zonas rurales, tivemos a ocasión de coñecer cousas, que por estar o lado da terra na que nacimos, os dous varons do conto, non era o suficientemente coñecida por nos. Mais, como di un dito vello, “nunca es tarde, si la dicha es buena”, cousa que neste caso sucedeu.
Fumos a Xeabra, eu coa idea de sembrar patatas de cedo, cousa que non fixen porque a terra estaba pesada (sic) dito polos que entenden de estas cousas.
Tiñamos a idea de, unha vez acabada a tarea, ir a zona de Tras os Montes. Queriamos en primeiro lugar mercar un viño que nos gusta, e que, baixo o noso punto de vista, e moi bo, sobre todo na sua relación de calidade/precio. “Un euro por litro”. Viño de boa calidade, que ten unha cousa mellor que iso; da de comer a unhas familias da Terra Fria portuguesa, pous é unha cooperativa, donde os productores de uva levan o seu producto, na cooperativa transforman esta por o liquido con sabor e alcohol, que logo bebemos e que, nalguns casos, e en circunstancias soemos pagar mais de 15 ou 20 euros por botella. Quero decir con esto que o viño da coperativa de Rebordelo e un gran viño, e bebendo del axudamos a un monton de familias da comarca
Unha vez mercado o viño, diriximonos a Vinhais, donde encargueramos a comida, cando pasemos por ali, camiño de Rebordelo.Tiñamos encargada a encomenda nun pequeno restaurante chamado Vasco da Gama, donde os donos fan de todo a cociñeira, que sabe moi ben como facer de comer e o seu marido que fai as vece de maitre, camareiro e cicerone, axudan en todo o que poden os seus clientes.Como inda non era a hora de comer, recomenderon-nos que foramos a visitar o centro de interpretación de Fuemiro. En Vinhais, celebrase unha feira dedicada os produtos derivados da matanza e relacionada coa forma de vivir e alimentarse desde sempre dos habitantes da zona,Descubrimos que o centro de de interpretación referido, instalado nun bonito edificio de unha época pasada, que foi reciclado para dar a coñecer como se vivia e como se produce un dos mellores manxares da zona iberica. Os derivados da matanza do porco. Crian porcos de varias razas, pero os mais importantes son o porco celta e o iberico.Pra non estenderme moito, decir que se a calquera de vos, meus amigos, tedes interese no asunto,dadevos unha volta a primeiros de Febreiro por Vinhais, e a parte de degustar estas exquisitas viandas acompañadas deste viñorasmontano e emparentado cos do Alto Douro, e comendo no Vasco da Gama unhas alleiras exquisitas a un precio mais que modico, coñecendo a vida dos nosos atergos e o esforzo por dar a coñecer todo eso polos veciños e autoridades actuais de Portugal, non perderedes o tempo e teredes a oportunidade de estar de novo en contacto coa Natureza.

 Pido perdón polas faltas que hai, non podo correxir nin os acentos.